“Veel discussies over Oekraïne vinden plaats in het rijk der diplomatie”

Rusland en het Westen kunnen elkaar sinds de Krimrevolutie niet luchten of zien. Maar hoe is de strijd om Oekraïne nu opgebouwd? Wie overtreedt nu internationale regels?De relatie tussen het Westen en Rusland is zwaar beschadigd”, vertelt promovendus Evgeni Moyakine, “Maar ik hoop dat tijd ervoor zorgt dat het allemaal goed komt.”

Evgeni Moyakine is recent gepromoveerd aan de Universiteit van Tilburg op de kwestie van staatsaansprakelijkheid voor het wangedrag van private militaire- en veiligheidsondernemingen, maar heeft bovengemiddelde interesse in de bewegingen van zijn thuisland. Ik sprak de Rus vlak na een symposium over Rusland en Oekraïne van rechtenstudievereniging ELSA.

Jessy de Cooker: Tijdens het symposium van ELSA over het conflict in Oekraïne stelde je dat er verschillende regels van toepassing zijn met betrekking tot nationale en internationale conflicten. Het is niet duidelijk of we in Oekraïne kunnen spreken van een nationaal of internationaal conflict.

Evgeni Moyakine: “Nou, in het internationaal humanitair recht, ook wel oorlogsrecht genoemd, bestaat er een cruciaal onderscheid tussen twee soorten gewapende conflicten: Internationale en non-internationale gewapende conflicten. Afgaand op het type gewapend conflict zijn er verschillende regels van het oorlogsrecht van toepassing.”

Welke regels zijn er van toepassing op het conflict in Oekraïne?

“Je kunt het Oekraïense conflict zien als twee conflicten in een. Het ene had plaats op de Krim en het andere vindt plaats in Oost-Oekraïne. Als vast komt te staan dat de Krim op een bepaald moment bezet was door Russische troepen spreekt men van een internationaal gewapend conflict. Het moment dat de bezettende kracht het buitenlandse gebied verlaat, is er geen sprake meer van een bezetting en dus geen internationaal gewapend conflict.”

De situatie in Oost-Oekraïne ligt volgens Moyakine gecompliceerder, omdat er meerdere betrokken partijen zijn. Het oorlogsrecht bevat veel verdragen en protocollen. Het belangrijkste verdrag is dat van Geneve. Hierin staan de protocollen die van belang zijn bij conflicten als in Oekraïne.

President Poetin blijft iedere vorm van Russische invloed in het conflict ontkennen. Heeft hij een punt?

“In de kern is het namelijk een intern gewapend conflict tussen de Oekraïense overheid en de separatisten van de Volksunies van Loegansk en Donetsk. Al zijn er claims, van bijvoorbeeld de NAVO, dat Rusland met militair materieel en manschappen de separatisten steunt. Maar in mijn ogen zijn niet alle feiten van het conflict boven tafel. Er moet meer bewijs beschikbaar komen om de standpunten van de NAVO te bekrachtigen.

VOA-Crimea-Simferopol-airport

Bron: Elizabeth Arrot

Daarnaast is het gebruikelijk dat staten hun rol in een conflict ontkennen. Ik herinner me de beschuldigingen van het Westen richting Rusland na de crash van de MH17. Als we Nederland en de VS zouden moeten geloven, had Poetin eigenhandig het vliegtuig neergeschoten. Of zou hij het materiaal die dat mogelijk maakte geleverd hebben. Maar dit is nog niet bewezen. Rusland misleidt het onderzoek niet, maar de beschuldigingen houden aan.

Dit doet me denken aan vlucht 655 van Iran Air, dat neergeschoten werd door een Amerikaans marineschip in 1988. Bijna driehonderd onschuldige mensen stierven. De VS ontkenden enkele betrokkenheid en het Westen liet het lopen.”

Hoe liep dit af?

“Bij het Internationaal Gerechtshof werd jaren na de crash een schikking getroffen tussen Iran en de VS, maar Amerika heeft nooit een publieke verontschuldiging gemaakt. Rusland legt de nadruk op de dubbele standaard die het Westen gebruikt en dat klopt ook. Veel discussies over het conflict In Oekraïne vinden plaats in het rijk van de diplomatie. Stellingen in die wereld kunnen zeer tegenstrijdig en op fictie gebaseerd zijn.”

Schenden de Westerse machten (VS, NAVO, VN en EU) enkele wetten in het Internationaal Humanitair Recht met hun sancties tegen Rusland?

“Van beide kanten worden er sancties afgeroepen. Sancties hebben een significant effect op beide partijen en er kunnen er meer volgen. Het internationaal humanitair recht let op de voornaamste actoren. Staten, maar ook internationale organisaties. Het VN-handvest levert economische en andere sancties (Artikel 41 van het VN-handvest,red.), maar de Veiligheidsraad moet beslissen over sancties. Rusland heeft een vetorecht in de Veiligheidsraad en het zal alle sancties tegen zichzelf vetoën.”

Bron: Wikimedia

Bron: Wikimedia

Er vechten duidelijk twee grootmachten in Oekraïne. Rusland wil haar macht in de regio waarborgen en ook de VS is betrokken. Tijdens het seminar zei u dat de VS de Oekraïense regering steunde. Wie is er verantwoordelijk voor het conflict volgens het oorlogsrecht?

“Het is niet makkelijk een agressor aan te wijzen in een conflictsituatie. Er zal heel veel research gedaan moeten worden voor een besluit wordt genomen op dit vlak. Er is niet makkelijk te zeggen wie nu de agressor is.”

Resolutie 3314 van Algemene Vergadering van de Verenigde Naties vermeldt wat ‘agressie’ nu eigenlijk behelst. ‘Agressie is het gebruik van gewapend geweld door een staat tegen de soevereiniteit, territoriale integriteit of de politieke onafhankelijkheid van een andere staat, of op enige andere wijze die onverenigbaar is met het Handvest van de Verenigde Naties. Het eerste gebruik van gewapend geweld door een staat in strijd met het Handvest zal het bewijs van een daad van agressie vormen.’ Valt er aan de hand van de resolutie een agressor aan te wijzen? Moyakine durft het niet met honderd procent zekerheid te zeggen. “Is er sprake geweest van een gewapend treffen? Door wie? Wanneer? Misschien zijn er over tien jaar meer bewijzen boven water en kunnen we de verantwoordelijke vervolgen.”

An_unindentified_protester_armed_with_a_rifle._Clashes_in_Kyiv,_Ukraine._Events_of_February_18,_2014

Een protestant tijdens de clashes op het Maidanplein in Kiev. Bron: Mstyslav Chernov/Wikimedia

 

Zullen we ooit weten welke rol Rusland en andere grootmachten hebben gespeeld in Oekraïne?

“Als je kijkt naar de verantwoordelijkheid, dan kan je aan de hand van het oorlogsrecht besluiten of een staat internationale regels heeft gebroken en of deze inbreuk op de regels kunnen worden toegeschreven aan de desbetreffende staat. Heeft Rusland (of haar Westerse tegenstanders) in strijd gehandeld met de bepalingen rondom agressie van de VN? Kunnen we stellen dat die daden vertrokken werden door staatsorganen of individuen? Het is een zeer gecompliceerde zaak, die niet beantwoord kan worden zonder voldoende bewijs. Die antwoorden kunnen we op dit moment nog niet geven.”

Staan we aan de vooravond van een nieuwe Koude Oorlog?

Zoals gesteld door Tony van der Togt tijdens het symposium kunnen we filosoferen over alle consequenties die het conflict kan hebben. Het zou een wedergeboorte kunnen betekenen van de Koude Oorlog of zelfs de start van een Derde Wereldoorlog. Ik hoop dat dit niet geval gaat zijn. We kunnen zien dat de relatie tussen het Westen en Rusland zwaar beschadigd is, maar ik hoop dat tijd ervoor zorgt dat het allemaal goed komt.”